Gürültülü bir dünyada sakin bir yavru
Bir yavru erken dönemde sakin karşıladığı şeyi ileride de rahatça karşılar. Yöntem basit: hiçbir şeyin korkutucu olmadığı kadar küçük başla, güzel bir şeyle eşleştir ve yavaş yavaş büyüt.
- Sosyalleştirme; seslerle, insanlarla, yerlerle, zeminlerle ve dokunulmakla sakin, hoş ilk karşılaşmalar demektir.
- Çok sessiz ya da uzaktan başla, her anı bir ödülle eşleştir; yalnızca yavrun rahat kaldığı sürece yaklaş ya da sesi aç.
- Günde birkaç dakikayla sınırla ve hâlâ kolayken bırak; bir yavruyu asla korkusunun içinden zorla geçirme.
- En önemlisi ilk aylar, ama yetişkin köpekler de seslere ve dokunulmaya aynı şekilde, sadece daha yavaş alışabilir.
Yavru sosyalleştirme aslında ne demek
Sosyalleştirme çoğu zaman “olabildiğince çok köpek ve insanla tanışmak” olarak anlaşılır. Daha iyi bir bakış: yavrun, hayatındaki sıradan şeylerin güvenli ve öngörülebilir olduğunu öğrenir. Trafik, kapı zili, bir yabancının eli, kaygan bir zemin, elektrik süpürgesi, göğüs tasması.
Anahtar kelime sakinlik. Kalabalık bir pazarda bunalan bir yavru pazarların sorun olmadığını öğrenmez. Pazarların fazla geldiğini öğrenir. On sessiz, güzel deneyim, tek büyük ve gürültülü bir deneyimden daha çok şey öğretir.
Yani iş miktardan çok dozla ilgili. Ne kadar yakın, ne kadar yüksek sesli ve ne kadar uzun olacağını sen seçersin; dozun doğru olup olmadığını görmek için de yavrunun bedenini izlersin.
Sosyalleştirmeye ne zaman başlamalı
Yavrular ilk birkaç ayında yeni deneyimlere özellikle açıktır ve bu pencerenin yaygın olarak yaklaşık üç aylıkken kapandığı söylenir. Bu yüzden eğitimin ciddileşmesini beklemek yerine evdeki ilk günlerde nazikçe başlamaya değer.
Aşılar tamamlanmadan önce bu gerçek bir endişedir. Şu an yavrun için hangi yerlerin güvenli olduğunu veterinerine sor. Sosyalleştirmenin büyük kısmı başka köpeklerle hiç temas gerektirmez: evde sesler, dokunulmak, bir araba yolculuğu, kucağından ya da kapı eşiğinden bir sokağı izlemek, kendi evinde yeni zeminler.
Yavrun yeni bir deneyimden sonra saklanıyor, titriyor, yemeği reddediyor ya da sakinleşemiyorsa, büyük bir adım geri at. Korku güçlü görünüyorsa ya da artmaya devam ediyorsa veterinerinle ve pozitif pekiştirmeyle çalışan yetkin bir eğitmenle konuş.
Yavruyu seslere alıştırmak
Sesler evde çalışması en kolay kısımdır, çünkü sesi sen kontrol edersin. Fikir şu: bir kaydı yavrunun neredeyse fark etmeyeceği kadar kısık çalmak ve o sesi güzel bir şeyin habercisi yapmak.
- Kapı zili, trafik ya da gök gürültüsü gibi bir ses seç ve yavrunun ancak duyabileceği en düşük seste çal.
- Ses her çaldığında bir ödül ver ya da kısa bir oyuna başla. Önce ses, sonra güzel şey.
- Beş kez tekrarla. Yavrun rahat kalır ve yemeye devam ederse, o ses seviyesi tamam.
- Bir sonraki antrenmanda sesi küçük bir adım aç. Yavrun arka arkaya beş çalışta rahat kalana kadar o seviyede kal.
- Günler ya da haftalar içinde gerçeğe yakın bir sese doğru ilerle. Hedef, havlamak yerine sana bakan bir yavru.
Sesin doğru olduğunun işaretleri: yavrun yemeye devam eder, bedeni gevşek kalır, belki hoparlöre bir göz atıp sonra sana döner. Çok yüksek olduğunun işaretleri: donup kalmak, geriye yatık kulaklar, bacak arasına kıstırılmış kuyruk, normalde bayıldığı ödülü reddetmek, kaçmak. Sesi kıs ve kolay bir çalışla bitir.
Sesleri yalnızca “antrenman saatinde” değil, günün rastgele anlarında çal. Gerçek kapı zilleri ve sirenler antrenmanı beklemez.
Havai fişekler ve gök gürültüsü
Bunlar çoğu köpeğin ileride en çok zorlandığı seslerdir; bu yüzden mevsimi gelmeden çok önce, erken ve sabırlı bir çalışmayı hak ederler. Aynı yavaş ses adımlarını kullan. Kayıtlarda gerçek havai fişeklerin ışıkları, basınç değişimleri ya da kokusu yoktur; bu yüzden asıl gecede yavruna güvenli, sessiz bir köşe de ver, perdeleri kapat ve yanında kal. Köpeğin fırtınalarda ya da havai fişeklerde paniğe kapılıyorsa veterinerinden tavsiye iste.
Veteriner ve bakım için dokunmaya alıştırmak
Her köpeğin patileri, kulakları, ağzı ve bedeni hayatı boyunca pek çok kez kontrol edilecek. Dokunulmanın ödül demek olduğunu öğrenmiş bir yavru, veteriner ziyaretlerini, tırnak kesmeyi ve tarama işini herkes için çok daha kolay hâle getirir.
- Bir patiye bir saniyeliğine kısaca dokun ve ödül ver. Sonra bir kulağa, sonra ağzın yanına.
- Yavrun arka arkaya on dokunuşta rahat kalana, hatta sana yaslanana kadar tekrarla.
- Süreyi uzat: bir patiyi üç saniye tut, kulağın içine bak, dişleri görmek için dudağı kaldır.
- Sakin başka bir kişinin de aynısını yapmasına izin ver, ödülü sen ver; ta ki yavrun beş dokunuşta rahat kalana kadar.
Dokunmayı kısa tut ve yavruna bir çıkış yolu bırak. Patisini çekerse fazla ileri gittin demektir; daha hafif bir dokunuşa dön. Zamanla veterinerin yaptığı şeyleri ekle: göğse bir el, nazikçe tutmak, karnına bir bakış.
Kavgasız göğüs tasması ve kayış
İlk göğüs tasması giymesi tuhaf bir şeydir. Onu bir ekipman olmadan önce bir ödül kaynağı yap.
- Göğüs tasmasını açık tut ve yavrunun koklamasına izin ver. Ödül ver.
- Boyun açıklığının öbür tarafında bir ödül tut ki başı kendiliğinden içinden geçsin. Yine ödül ver.
- Birkaç saniyeliğine kopçala, ödül ver, çıkar. Sonra biraz daha uzun.
- Yavrunun evde birkaç dakika oyunla ya da çiğneyeceği bir şeyle göğüs tasmasını ve kayışı sakince takmasına izin ver.
- Dışarıda ilk kısa adımları at; hedef, kıvranmadan geçen üç sakin dakika.
İnsanlar, yerler ve yeni zeminler
Seslerin ve dokunmanın ötesinde, köpeğinin yetişkin hayatında nelerin olacağını düşün ve bunların küçük, hoş versiyonlarını tanıt.
| Alan | Nazikçe denenecek örnekler |
|---|---|
| İnsanlar | Şapkalar, sakallar, şemsiyeler, uzaktan çocuklar, üniformalı insanlar |
| Yerler | Sessiz bir sokak, bir kafe terası, bir dükkân kapısı, araba |
| Zeminler | Fayans, çimen, metal ızgaralar, merdivenler, sallanan bir minder |
| Nesneler | Elektrik süpürgesi, bisiklet, bebek arabası, tekerlekli bavul |
| Başka hayvanlar | Tanıdığın sakin yetişkin köpekler, uzaktan görülen kediler |
Yaklaşıp yaklaşmamayı yavrun seçsin. Karşılaşmanın sayılması için bir yabancının yavrunu sevmesi gerekmez: sakince izleyip ödül almak tam bir başarıdır. İnsanlardan yavrunun onlara gelmesine izin vermelerini iste ve biri fazla hızlı davranırsa nazikçe araya gir.
Yetişkin bir köpeği sosyalleştirmek
Yavrular en hızlı öğrenir, ama daha büyük köpekler de aynı yöntemle, genellikle daha yavaş, seslere ve dokunulmaya alışabilir. Özellikle sahiplenilmiş barınak köpekleri çok küçük adımlara ve bolca sabra ihtiyaç duyabilir. Daha düşükten başla, her seviyede daha uzun kal ve antrenmanları kısa tut.
On sessiz, güzel deneyim, tek büyük ve gürültülü bir deneyimden daha çok şey öğretir.
Lapka’da sosyalleştirme dersleri
- Lapka’da bunun için üç kısa yol var: seslere alışmak, veteriner ve bakım için dokunmaya alışmak, göğüs tasması ve kayış.
- Havai fişek, gök gürültüsü, kapı zili, trafik, siren ve ağlayan bir bebek dahil on gündelik kayıt önce çok kısık, sonra biraz daha yüksek çalar.
- Her dersten sonra nasıl geçtiğini söylersin; plan ilerler, adımı tekrarlar ya da kısa bir tekrar için sonra ona döner.
Sık sorulan sorular
Yavruyu sosyalleştirmek için en iyi yaş hangisi?
Olabildiğince erken, nazikçe, evdeki ilk günlerden itibaren. Yaklaşık ilk üç ay özellikle önemlidir.
Yavrumu aşılardan önce sosyalleştirebilir miyim?
Büyük kısmını evet: evde sesler, dokunulmak ve yeni zeminler. Dışarıda hangi yerlerin güvenli olduğunu veterinerine sor.
Yavrumu havai fişeklere nasıl alıştırırım?
Bir kaydı ödüllerle birlikte çok kısık çal ve yavrun rahat kaldıkça sesi günler içinde küçük adımlarla aç.
Lapka’da hangi sesler var?
Havai fişek, gök gürültüsü, kapı zili, trafik, siren ve ağlayan bir bebek dahil on gündelik ses.
Yetişkin bir köpeği sosyalleştirmek için geç mi?
Hayır. Yetişkin köpekler de seslere ve dokunulmaya aynı şekilde, sadece daha yavaş ve daha küçük adımlarla alışabilir.
