Hết kéo dây, đi dạo thật thích
Chó kéo dây vì kéo thì có tác dụng: nó đến được chỗ nó muốn. Dưới đây là cách thay đổi điều đó bằng phần thưởng, chỉ vài phút mỗi ngày, đầu tiên ở nhà, rồi trên những con phố vắng, rồi ở những nơi nhiều thứ hấp dẫn hơn.
- Chó kéo vì được tiến về phía trước chính là phần thưởng. Hãy làm cho dây chùng là cách duy nhất để đi tiếp.
- Thưởng cho chó ngay cạnh chân bạn khi dây vừa buông lỏng, lúc đầu thưởng thường xuyên, sau thì thưa dần.
- Khi dây căng, hãy đứng lại hoặc quay sang hướng khác. Chỉ đi tiếp khi dây đã chùng trở lại.
- Tập ở nơi dễ trước: trong nhà, rồi phố vắng, rồi những tuyến đường đông hơn, mỗi ngày vài phút.
Vì sao chó kéo dây dắt
Chó đi nhanh hơn chúng ta, và thế giới bên ngoài đầy mùi, người và những con chó khác. Kéo dây không phải là bướng hay muốn làm chủ. Đó là một bài học đơn giản mà chó tự học được: khi mình rướn vào dây, cả hai tiến về phía thứ thú vị. Mỗi lần đi dạo mà kéo dây có kết quả, thói quen lại mạnh thêm một chút.
Đó là tin tốt, vì một thói quen đã học có thể được thay bằng thói quen khác. Nếu đi cạnh bạn với dây chùng trở thành cách để tiến lên, còn kéo dây thì không đi đâu được, chó sẽ ngày càng chọn dây chùng nhiều hơn. Kế hoạch này không cần dùng sức, giật dây hay vòng cổ đặc biệt.
- Được tiến lên là phần thưởng. Kéo dây có lợi mỗi khi buổi đi dạo vẫn tiếp tục trong lúc dây căng.
- Phấn khích làm mọi chuyện tệ hơn. Một chú chó ở trong nhà cả ngày sẽ lao ra cửa hết tốc lực.
- Bản thân sợi dây cũng kéo ngược lại. Áp lực ở cổ hay ngực thường khiến chó càng rướn người về phía trước.
- Đi theo nhịp của chúng ta không phải là điều tự nhiên với chó. Đó là kỹ năng cần được dạy, như ngồi hay lại đây.
Yếm hay vòng cổ: nên dùng gì
Bạn không cần dụng cụ đặc biệt để dạy chó đi với dây chùng. Một chiếc yếm vừa vặn, dễ chịu là khởi đầu tốt cho nhiều chú chó, vì nó phân bổ lực lên ngực thay vì cổ họng. Vòng cổ bản dẹt cũng được. Việc huấn luyện thì như nhau với cả hai.
Chọn một sợi dây dắt đơn giản dài khoảng 1,5 đến 2 mét. Dây dắt tự cuộn dạy điều ngược lại với điều bạn muốn: chó học được rằng căng dây thì được thêm dây. Để đồ thưởng ở chỗ lấy được trong một giây, như túi áo hay túi đựng đồ thưởng bên hông trái hoặc phải, phía chó sẽ đi.
Tránh vòng cổ gai, vòng cổ siết và vòng cổ điện. Chúng hoạt động bằng đau đớn hoặc sợ hãi, có thể làm tổn thương cổ và thường khiến chó lo âu hơn trước những thứ nó nhìn thấy lúc bị đau. Nếu chó ho, đi khập khiễng hoặc đột nhiên không muốn đi, hãy đưa đi bác sĩ thú y trước khi tập tiếp.
Nếu chó chưa quen với yếm, hãy cho nó ngửi, thưởng, và đeo vào vài giây mỗi lần trong nhà trước buổi đi dạo đầu tiên với yếm.
Cách dạy đi với dây chùng
Hãy bắt đầu ở nơi không có gì cạnh tranh với bạn: phòng khách hay hành lang. Chó đeo yếm và dây dắt, bạn có một nắm đồ thưởng nhỏ, mềm, và buổi tập kéo dài hai đến năm phút. Dừng lại khi vẫn còn vui.
- Chọn một bên và giữ nguyên bên đó. Vị trí của chó là cạnh chân bạn ở bên ấy.
- Bước một bước. Nếu dây vẫn chùng, đánh dấu bằng clicker hoặc một từ ngắn như “Đúng rồi” và cho đồ thưởng ngay cạnh chân bạn.
- Lặp lại với hai bước, rồi ba, rồi năm. Luôn đưa đồ thưởng ở đúng vị trí bạn muốn chó đứng.
- Nếu dây căng, hãy dừng lại. Đứng yên, không nói gì, và chờ dây chùng xuống.
- Ngay khi dây chùng, đánh dấu, thưởng cạnh chân và đi tiếp. Được tiến lên lần nữa cũng là một phần của phần thưởng.
- Kết thúc buổi tập sau vài phút bằng một lần làm đúng dễ dàng, và tập lại sau đó hoặc ngày mai.
Trong những buổi đầu, bạn sẽ thưởng rất thường xuyên, có khi cứ một hai bước một lần. Điều đó là bình thường. Khi chó đã hiểu, hãy giãn khoảng cách: ba bước một lần, năm bước, mười bước. Mục tiêu đầu tiên tốt là mười bước liền với dây chùng và chó ở sát chân bạn.
Thưởng cạnh chân ngay khi dây buông lỏng. Hành vi được thưởng sẽ lặp lại.
Quay đầu: “Đi nào”
Dừng lại hiệu quả với những lần kéo nhẹ. Với một chú chó đã dán mắt vào thứ gì đó, một cú quay đầu vui vẻ thường tốt hơn. Bạn nói một khẩu lệnh như “Đi nào”, quay người đi hướng ngược lại, và thưởng cho chó khi nó theo kịp bên cạnh bạn.
- Ở nhà, đi vài bước, nói “Đi nào” bằng giọng thân thiện rồi quay đi.
- Đánh dấu và thưởng ngay khi chó quay theo bạn, trước khi dây căng.
- Tập cho đến khi chó quay theo khẩu lệnh khoảng 8 trên 10 lần.
- Dùng nó trong những buổi đi dạo yên tĩnh, rồi để tránh xa thứ gây xao nhãng, như một con chó bên kia đường.
Quay đầu cho bạn việc để làm thay vì cứ ghì dây. Nó cũng dạy chó để mắt đến bạn, vì bạn có thể đổi hướng bất cứ lúc nào, và đi theo bạn thì có lợi.
Đưa việc tập ra ngoài
Ra ngoài, mọi thứ khó hơn. Chó không quên những gì đã học; chỉ là có nhiều chuyện xảy ra hơn. Hãy hạ yêu cầu một thời gian: thưởng thường xuyên hơn, đi những đoạn ngắn hơn và chọn tuyến đường vắng, giờ vắng trong ngày.
| Giai đoạn | Ở đâu | Mục tiêu trước khi chuyển tiếp |
|---|---|---|
| Thưởng khi dây chùng | Ở nhà | 10 bước với dây chùng, sát chân bạn |
| Dây chùng trên phố vắng | Phố vắng | Nửa dãy phố, dây chùng ít nhất 8 trên 10 bước |
| Dây chùng khi có xao nhãng | Đi dạo bình thường | Đi qua người và mùi lạ, dây chùng 8 trên 10 bước |
| Quay đầu ở nhà | Ở nhà | Quay theo “Đi nào” mà không căng dây, 8 trên 10 lần |
| Quay đầu khi đi dạo | Đi dạo nơi vắng | Quay ngay ở khẩu lệnh đầu tiên, 4 trên 5 lần |
| Quay đầu tránh xao nhãng | Đi dạo nơi đông hơn | Quay đi khỏi thứ gây xao nhãng, 4 trên 5 lần |
Hãy để chó được đánh hơi nữa. Đi dạo là cách chó cảm nhận thế giới của nó, và đánh hơi làm chó mệt theo cách tốt. Bạn có thể dùng nó làm phần thưởng: sau một đoạn dây chùng, nói “Đi ngửi đi” và để chó khám phá một lúc. Rồi gọi nó về bên bạn và đi tiếp.
- Làm một việc nhẹ nhàng trước buổi đi dạo tập luyện, như một trò chơi đánh hơi ngắn, để chó không tràn trề năng lượng ngay ở cửa.
- Giữ khoảng cách xa hơn với những thứ chó thấy khó nhất, như những con chó khác hay người đi xe đạp.
- Vào những hôm vội và không tập được, hãy cho chó đi dạo ngắn và nhẹ nhàng, hoặc đi tuyến khác, để kéo dây không được thưởng trong một buổi đi dạo dài và hấp dẫn.
- Hãy đếm. Nếu thời gian dây chùng ít hơn phần lớn thời gian, hãy quay lại nơi dễ hơn trong vài buổi.
Từ dây chùng đến đi sát chân
Dây chùng nghĩa là chó có thể ở bất cứ đâu trong tầm dây, miễn là không kéo. Đi sát chân thì chính xác hơn: chó đi ngay cạnh chân bạn và theo những lần bạn rẽ. Bạn không cần nó cho những buổi đi dạo hằng ngày, nhưng nó rất tiện ở vỉa hè đông người, khi sang đường và khi đi ngang những con chó khác.
Hãy dạy đi sát chân theo cùng cách: bắt đầu trong nhà bằng việc thưởng khi chó tìm đến vị trí cạnh chân bạn, rồi thêm vài bước và vài lần rẽ, rồi thử ra ngoài những đoạn ngắn khi đi ngang một người hay một con chó. Giữ đi sát chân ngắn và nhiều phần thưởng, và xen giữa là thật nhiều thời gian đi với dây chùng bình thường.
Mất bao lâu
Không có số ngày cố định. Một chú chó con chưa bao giờ kéo nhiều có thể hiểu trong vài tuần; một chú chó trưởng thành đã kéo dây nhiều năm sẽ cần lâu hơn, vì thói quen cũ đã được thưởng quá nhiều lần. Quan trọng nhất là sự nhất quán: nếu kéo dây vẫn có tác dụng trong một số buổi đi dạo, nó sẽ còn quay lại.
Luyện tập ngắn mỗi ngày hiệu quả hơn một buổi dài thỉnh thoảng mới có. Năm phút tập trung ở đầu buổi đi dạo, cộng với quy tắc dây căng là dừng lại, sẽ hiệu quả hơn một giờ huấn luyện mỗi tuần một lần. Chỉ chuyển sang giai đoạn tiếp theo khi giai đoạn hiện tại đã ổn trong phần lớn thời gian.
Nếu tiến bộ chững lại, hãy kiểm tra ba điều: nơi tập có thể quá đông, đồ thưởng có thể chưa đủ hấp dẫn khi ở ngoài, hoặc buổi tập có thể quá dài. Mỗi lần chỉ thay đổi một điều.
Đi với dây chùng cùng Lapka
- Trả lời vài câu hỏi về chú chó của bạn và chọn kéo dây là điều bạn muốn sửa.
- Làm theo những bài học ngắn trên lộ trình kỹ năng: dây chùng, quay đầu “Đi nào” và đi sát chân, mỗi kỹ năng có ba cấp độ.
- Cho biết mỗi bài học diễn ra thế nào. Cấp tiếp theo mở ra khi cấp trước đã thành công, và bài nào bị quên sẽ quay lại để ôn.
Câu hỏi thường gặp
Mất bao lâu để chó hết kéo dây?
Tùy từng con chó và nó đã quen kéo bao lâu. Với luyện tập ngắn mỗi ngày và quy tắc nhất quán, tiến bộ sẽ theo nhịp của chú chó; không có mốc thời gian cố định.
Nên dùng yếm hay vòng cổ?
Một chiếc yếm vừa vặn, dễ chịu là khởi đầu tốt cho nhiều chú chó. Vòng cổ bản dẹt cũng được. Việc huấn luyện thì như nhau với cả hai.
Sao chó đi ngoan trong nhà mà ra ngoài lại kéo?
Bên ngoài có nhiều thứ gây xao nhãng hơn hẳn. Hãy quay lại những con phố vắng, thưởng thường xuyên hơn, và thêm dần những nơi đông hơn.
Có nên cho chó đánh hơi khi đi dạo không?
Có. Đánh hơi rất quan trọng với chó. Hãy dùng nó làm phần thưởng sau một đoạn đi với dây chùng.
Vòng cổ chống kéo có giúp được không?
Vòng cổ gai, vòng cổ siết và vòng cổ điện ngăn chó kéo bằng sự khó chịu hoặc đau đớn và có thể gây hại. Huấn luyện bằng phần thưởng dạy được một thói quen bền vững mà không cần đến chúng.
